1. Khái quát:
  
- Tên nước: Nhà nước Pa-le-xtin (State of Palestine)

- Diện tích: Theo Nghị quyết 181 của LHQ (1947) lãnh thổ quốc gia Pa-le-xtin là 11.100 km2 (chiếm 42,88% toàn bộ lãnh thổ Pa-le-xtin). Tuy nhiên do bị chiếm đóng, lãnh thổ Nhà nước Pa-le-xtin tương lai chỉ còn dải Gaza và Bờ Tây sông Gioóc-đăng.

- Dân số: Khoảng 4 triệu người (Gaza: 1,5 triệu; Bờ Tây: 2,5 triệu)

- Tôn giáo: Đa số theo đạo Hồi, một số theo đạo Thiên chúa.

- Quốc khánh (Ngày phát động đấu tranh vũ trang): 01/01/1965.

- Tổng thống (Chủ tịch Chính quyền dân tộc Pa-le-xtin (Palestinian National Authority - PNA)): Mahmoud Abbas (Ma-mút Áp-bát) (2005).

- Thủ tướng: Salam Fayad (Xa-lam Phay-át) (2007).

- Chủ tịch Quốc hội: Saleem Al Zanoun (Xa-lem An Da-nu) (2003).

- Bộ trưởng Ngoại giao: Riad Al-Malki (Ri-át An Ma-li-ki) (2007).

2. Lịch sử:

- 3.500 năm trước Công nguyên, Pa-le-xtin là đất của người Canaen thuộc dòng Semite. Năm 2000 trước Công nguyên, người Hebreux, tổ tiên người Do Thái đến khai phá vùng này. Năm 1.200 trước Công nguyên, người Philistines từ đảo Crete đến xâm chiếm vùng đất này và đổi tên thành Pa-le-xtin.

- Sau chiến tranh Thế giới thứ nhất, Pa-le-xtin được đặt dưới quyền ủy trị của Anh. Năm 1917, với Tuyên bố Balfour, Anh bắt đầu kế hoạch đưa người Do Thái về Pa-le-xtin. Ngày 29/11/1947, Đại hội đồng/Liên hiệp quốc thông qua Nghị quyết 181/II chấm dứt sự bảo hộ của Anh đối với Pa-le-xtin, chia Pa-le-xtin thành 2 quốc gia cho người Do-thái và người Pa-le-xtin nhưng duy trì liên minh kinh tế giữa hai nước.

Trên cơ sở đó, ngày 15/5/1948, Nhà nước I-xra-en tuyên bố thành lập. Tuy nhiên, một số nước Ả-rập đã bác bỏ Nghị quyết này và tuyên bố chiến tranh chống I-xra-en. Qua 4 cuộc chiến tranh (1948 – 1949, 1956, 1967 và 1973), I-xra-en chiếm đóng toàn bộ phần đất chia cho Nhà nước Pa-le-xtin (theo NQ 181), Đông Giê-ru-da-lem, cao nguyên Golan của Syria, Nam Li-băng và bán đảo Sinai của Ai Cập (đã được I-xra-en trao trả theo Hiệp định Camp David ký năm 1979).

Tháng 11/1967 và 10/1973, Hội đồng Bảo an/Liên hợp quốc thông qua các Nghị quyết 242 và 338 yêu cầu I-xra-en rút quân ra khỏi các vùng lãnh thổ chiếm đóng, chấm dứt tình trạng chiến tranh ở Trung Đông, bảo đảm sự bất khả xâm phạm về lãnh thổ của tất cả các quốc gia khu vực (hàm ý công nhận sự tồn tại của I-xra-en), giải quyết vấn đề người tỵ nạn.

- Tháng 5/1964, Hội đồng dân tộc Pa-le-xtin (PNC) lần thứ nhất đã họp ở  Đông Giê-ru-da-lem tuyên bố thành lập Tổ chức Giải phóng Pa-le-xtin (PLO) do Al Fatah - tổ chức Cách mạng đầu tiên của nhân dân Pa-le-xtin được thành lập năm 1958 làm nòng cốt. Từ đó, PLO trở thành người đại diện hợp pháp duy nhất của nhân dân Pa-le-xtin. Năm 1975, tại khóa họp 30 của Đại hội đồng Liên hiệp quốc, PLO đã được mời tham gia LHQ với tư cách quan sát viên. Ngày 15/11/1988 Nhà nước Pa-le-xtin tuyên bố thành lập.

- Năm 1994, trên cơ sở Hiệp định Oslo ký năm 1993 giữa PLO và Nhà nước I-xra-en, chính quyền dân tộc Pa-le-xtin (Palestinian National Authority – PNA) được thành lập để điều hành một số khu vực thuộc dải Gaza và khu Bờ Tây.

3. Chính trị:

- PLO là tổ chức tập hợp các tổ chức cách mạng Pa-le-xtin hoạt động theo Hiến chương PLO (PLO Charter) và tuân theo các quyết định của Ban chấp hành PLO (Executive Committee); được I-xra-en, Mỹ, các nước Ả-rập… công nhận là người đại diện hợp pháp của nhân dân Pa-le-xtin.

- Theo Luật cơ bản của Pa-le-xtin, Chủ tịch (Tổng thống) Chính quyền dân tộc Pa-le-xtin được bầu trực tiếp thông qua tổng tuyển cử với nhiệm kỳ 4 năm và được bầu không quá 2 nhiệm kỳ. Quốc hội gồm 132 thành viên, được bầu trực tiếp với nhiệm kỳ 4 năm, là cơ quan lập pháp và giám sát. Ngoài ra, Quốc hội cũng có các quyền khác như bỏ phiếu bất tín nhiệm Chính phủ, thông qua dự thảo ngân sách...

- Trong cuộc bầu cử Quốc hội Pa-le-xtin ngày 25/01/2006, Phong trào Hồi giáo Hamas bất ngờ giành thắng lợi (76/132 ghế), Fatah chỉ chiếm được 46 ghế. Mỹ, phương Tây và I-xra-en gây sức ép đòi Hamas từ bỏ đấu tranh vũ trang, công nhận Nhà nước Do Thái và tôn trọng các thỏa thuận và Hiệp định đã ký với I-xra-en. Tuy nhiên, Hamas vẫn giữ lập trường cứng rắn; tích cực tiến hành chiến dịch vận động các nước Ả-rập ủng hộ về mặt chính trị và hỗ trợ tài chính.

- Ngày 15/6/2007, Hamas làm cuộc chính biến, dùng vũ lực chiếm toàn bộ dải Gaza, đẩy lực lượng Fatah về khu Bờ Tây, làm mâu thuẫn nội bộ Pa-le-xtin trở nên gay gắt hơn. Ngay sau đó Tổng thống M. Abbas tuyên bố giải tán chính phủ do phe Hamas chiếm đa số và thành lập chính phủ khẩn cấp do ông S. Fayad làm Thủ tướng.

- 5/2011, Đại diện Hamas và Fatah đã ký thỏa thuận hòa giải sơ bộ tại Cairo (Ai Cập), mở ra khả năng chấm dứt 4 năm mâu thuẫn nội bộ gay gắt, theo đó, hai bên sẽ phối hợp thành lập một Chính phủ lâm thời; tổ chức bầu cử Quốc hội và Tổng thống trong thời hạn 8 tháng kể từ khi Chính phủ lâm thời được thành lập.

4. Đối ngoại:

Nhà nước Pa-le-xtin được trên 100 quốc gia trên thế giới công nhận. PLO là quan sát viên tại Liên hiệp quốc. Ngoài ra, Pa-le-xtin còn là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế lớn như Tổ chức Hội nghị Hồi giáo và Ngân hàng phát triển Hồi giáo, Liên đoàn A-rập, Phong trào Không liên kết…

5. Kinh tế:

Nền kinh tế Pa-le-xtin phụ  thuộc vào I-xra-en (do I-xra-en kiểm soát tất cả các cửa khẩu và sử dụng phần lớn lao động Pa-le-xtin) và viện trợ của cộng đồng quốc tế (khoảng 900 triệu USD/năm). Phong trào nổi dậy của người Pa-le-xtin (intifada) bùng phát từ tháng 9/2000 đã gây ảnh hưởng nặng nề đối với nền kinh tế (các cơ sở kinh tế bị phá hủy, I-xra-en đóng cửa biên giới…). Theo ước tính của Liên hiệp quốc 100.000/125.000 lao động trước đây làm việc cho I-xra-en bị mất việc làm.

Sau cuộc chính biến ngày 14/6/2007, Mỹ, phương Tây và I-xra-en đã thực hiện chính sách bao vây cấm vận dải Gaza. Ngày 26/10/2007, I-xra-en quyết định hạn chế cung cấp nhiên liệu và điện cho dải Gaza và hạn chế số người Pa-le-xtin sang I-xra-en làm việc, làm cho nền kinh tế Pa-le-xtin càng gặp nhiều khó khăn.

6. Quan hệ với Việt Nam:

a. Quan hệ chính trị, kinh tế:

Việt Nam và PLO có quan hệ  từ năm 1968. Năm 1976, PLO đặt cơ quan thường trú  tại Hà Nội. Ngày 19/11/1988, ta công nhận Nhà nước Pa-le-xtin và  Văn phòng Đại diện PLO tại Hà Nội được chuyển thành Đại sứ quán Nhà nước Pa-le-xtin.
Tháng 3/2000, ta phối hợp với LHQ đăng cai tổ chức Hội nghị LHQ khu vực châu Á  về vấn đề Pa-le-xtin.
 
b. Trao đổi đoàn:

- Đoàn Pa-le-xtin thăm Việt Nam: Chủ tịch Arafat đã thăm Việt Nam 10 lần, gần đây nhất vào 24/8/2001; Cục trưởng Cục Kinh tế PLO (1990); Cục trưởng Cục Chính trị PLO (1994); Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và hợp tác quốc tế (tháng 5/2000); Tổng thống, Chủ tịch Chính quyền dân tộc, Chủ tịch Ban Chấp hành PLO Mahmoud Abbas (24-26/5/2010), Bộ trưởng Kinh tế quốc gia Palestine (18-22/9/2010).

- Đoàn Việt Nam thăm trụ sở PLO (tại Tuy-ni-di): Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên, đặc phái viên của Chủ tịch HĐNN (1992); Phó Thủ tướng Nguyễn Khánh (1994); thăm khu Bờ Tây: Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Vũ Dũng (4/2008); Phó Trưởng ban Đối ngoại Trung ương Nguyễn Mạnh Hùng dự Đại hội VI của Fatah (8/2009).

c. Các Hiệp định đã ký: Hiệp định Thương mại (1994), Hiệp định khung về hợp tác Kinh tế, Văn hóa, Giáo dục, Khoa học - kỹ thuật, Thể thao và Du lịch (2010, đang chờ phê duyệt), Bản ghi nhớ hợp tác giữa hai Bộ Ngoại giao (2010), Thỏa thuận hợp tác giữa Bộ Giáo dục hai nước (2010); Thỏa thuận hợp tác giữa 2 TTX ; Bản ghi nhớ hợp tác giữa 2 Cục tiêu chuẩn đo lường chất lượng, Bản ghi nhớ hợp tác giữa 2 Bộ Công Thương.