Hỏi: Bộ trưởng đánh giá như thế nào về quan hệ Việt Nam - ASEAN trên các lĩnh vực, đặc biệt là về kinh tế - thương mại, kể từ khi Việt Nam gia nhập ASEAN năm 1995?

Trả lời: 10 năm đã trôi qua kể từ ngày chúng ta ngước nhìn lá cờ đỏ sao vàng được kéo lên trên cột cờ của Trung tâm Hội nghị Quốc tế thủ đô Ban-da Xơ-ri Bê-ga-oan của Bru-nây trong Lễ kết nạp Việt Nam trở thành thành viên ASEAN. 10 năm vừa qua là quãng thời gian không dài, nhưng đã ghi nhận nhiều thắng lợi và thành tựu quan trọng trong quan hệ Việt Nam-ASEAN.

Quan hệ Việt Nam-ASEAN đã phát triển nhanh chóng trên mọi lĩnh vực: chính trị, kinh tế, và chuyên ngành. Về chính trị, Việt Nam đã tham gia tích cực và phối hợp chặt chẽ với các nước thành viên khác trên các diễn đàn quan trọng: Hội nghị Bộ trưởng ASEAN (AMM), Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Diễn đàn sau Hội nghị Bộ trưởng ASEAN (PMC) đối thoại với các nước công nghiệp phát triển… Chúng ta đã đóng góp tích cực trong việc đưa Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC) từ bộ quy tắc ứng xử trong quan hệ giữa các nước khu vực trở thành bộ quy tắc ứng xử giữa các nước ASEAN với các nước ngoài khu vực; ký Hiệp ước xây dựng Đông Nam Á thành khu vực không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ), duy trì vai trò đầu tầu của ASEAN trong ARF Diễn đàn duy nhất để các nước khu vực và các nước lớn cùng nhau đối thoại về các vấn đề chính trị-an ninh, bảo đảm hoà bình, ổn định ở Châu Á - Thái Bình Dương, tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác và phát triển ở khu vực.

Chúng ta đã tham gia tích cực vào các lĩnh vực hợp tác chuyên ngành như khoa học, công nghệ và môi trường, văn hoá thông tin, phát triển xã hội, phòng chống ma tuý v.v... đồng thời đăng cai tổ chức các hội nghị, nêu các sáng kiến làm phong phú thêm các nội dung hợp tác chuyên ngành. Hàng trăm cán bộ của chúng ta đã được cử ra nước ngoài học tập, trao đổi kinh nghiệm theo các dự án hợp tác của ASEAN.

Về kinh tế, vượt qua những khó khăn thách thức do sự chênh lệch về trình độ phát triển, chúng ta đã tham gia tích cực các chương trình hợp tác, liên kết kinh tế như Hiệp định Đầu tư ASEAN (AIA), Khối Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA) v.v.. đồng thời đưa ra sáng kiến phát triển kinh tế các vùng nghèo liên quốc gia dọc hành lang Đông - Tây (WEC), tạo ra bước tiến quan trọng trong quá trình hội nhập kinh tế khu vực và thế giới. Tăng kim ngạch thương mại Việt Nam-ASEAN tăng tốc độ trung bình 15,8%/năm. So với năm đầu tiên tham gia hội nhập kinh tế ASEAN kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang các nước ASEAN năm 2004 đã tăng gấp 1,8 lần. Kim ngạch thương mại tăng cùng với tiến trình thực hiện Chương trình ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung (CEPT) nhằm thực hiện Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA). Cho đến tháng 3/2005, Việt Nam đã thực hiện cắt giảm 10.277 dòng thuế, tương đương 96,15% tổng số dòng thuế phải cắt giảm trong khuôn khổ CEPT/AFTA. Về đầu tư, tính đến hết tháng 6 năm nay ASEAN đã đầu tư vào hơn 600 dự án với số vốn đăng ký là 11,385 tỷ đô la Mỹ, chiếm 23,38% tổng số vốn đầu tư nước ngoài, trong đó thực hiện được 5,019 tỷ đô la Mỹ, chiếm 19,08% tổng số vốn đầu tư nước ngoài đã đưa vào thực hiện tại Việt Nam.

Tăng cường hợp tác kinh tế Việt Nam-ASEAN còn góp phần làm lành mạnh hoá môi trường kinh doanh trong nước, là sự tập dượt trước khi chúng ta tham gia vào các tổ chức hợp tác kinh tế rộng lớn hơn như Tổ chức Hợp tác Kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương (APEC), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Hỏi: Xin Bộ trưởng cho biết những đóng góp và vai trò của Việt Nam trong ASEAN 10 năm qua?

Trả lời: Tuy là một nước thành viên mới, có nhiều khó khăn, nhưng Việt Nam đã nỗ lực thực hiện tốt trách nhiệm của một quốc gia thành viên, đồng thời vươn lên, đóng góp vào tiến trình phát triển của ASEAN.

Chúng ta đã góp phần tích cực vào việc thúc đẩy kết nạp các nước Lào, Mi-an-ma và Căm-pu-chia vào ASEAN, hình thành một khối ASEAN thống nhất, quy tụ tất cả 10 quốc gia ở Đông Nam Á, tạo ra bước ngoặt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong lịch sử hình thành và phát triển của ASEAN. Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ chia rẽ và đối đầu, các nước Đông Nam Á đã vượt qua những rào cản vô hình để thực hiện đoàn kết và hợp tác trong một tổ chức rộng lớn ở khu vực, cùng hướng tới mục tiêu xây dựng một khu vực hòa bình, ổn định và thịnh vượng.

Trong bối cảnh khu vực đang chịu những tác động tiêu cực của cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính năm 1997 và bản thân chúng ta cũng còn nhiều khó khăn, chúng ta đã tổ chức thành công Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 6 (1998), đồng thời đóng góp nhiều vào việc xây dựng Chương trình Hành động Hà Nội (HPA), đưa ra các biện pháp cụ thể để thực hiện Tầm nhìn 2020.

Chúng ta đã tổ chức thành công nhiều hội nghị quan trọng trên cương vị Chủ tịch Ủy ban Thường trực ASEAN (tháng 7/2000-tháng 7/2001). Đặc biệt, Tuyên bố Hà Nội về Thu hẹp khoảng cách phát triển được thông qua tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 34 (AMM-34) tổ chức năm 2001 tại Hà Nội mang đậm dấu ấn Việt Nam, đáp ứng nhu cầu tăng cường liên kết nội khối và nhu cầu vươn lên, phát triển cho kịp các nước thành viên khác của 4 nước thành viên mới là Căm-pu-chia, Lào, Mi-an-ma và Việt Nam, là tài liệu định hướng quan trọng cho hoạt động hợp tác của ASEAN trong nhiều năm tới.

Với tư cách là nước sáng lập Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF), Việt Nam đã góp phần xây dựng ARF trở thành một diễn đàn quan trọng đối thoại về an ninh khu vực, kiên trì đấu tranh giữ vững tính chất và các nguyên tắc của Diễn đàn và duy trì vai trò chủ đạo của ASEAN. Chúng ta cũng đấu tranh bảo vệ những nguyên tắc cơ bản của ASEAN như nguyên tắc "đồng thuận”, “không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau".

Việt Nam đã đảm nhiệm tốt vai trò nước điều phối quan hệ đối thoại giữa ASEAN với các cường quốc như Nhật Bản, Nga, Mỹ và hiện nay là Ô-xtrây-lia, tham gia tích cực vào tiến trình hợp tác ASEAN+3 (Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc), thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa ASEAN với các nước này.

Thông qua sự tham gia tích cực và những đóng góp thiết thực, cụ thể, Việt Nam đã tạo dựng được cho mình một vai trò và vị trí vững vàng trong ASEAN.

Hỏi: Ý kiến của Bộ trưởng về triển vọng hợp tác Việt Nam - ASEAN trong thời gian tới?

Trả lời: Quan hệ hợp tác với ASEAN là một bộ phận rất quan trọng trong quan hệ đối ngoại rộng mở, đa phương hoá, đa dạng hoá của Việt Nam. Củng cố ASEAN, thúc đẩy ASEAN phát triển, đồng thời tăng cường hơn nữa vai trò trong ASEAN là những định hướng quan trọng trong chính sách đối ngoại của ta. Việt Nam luôn luôn là một thành viên tích cực, xây dựng, và phấn đấu có vai trò quan trọng trong Hiệp hội. Chúng ta sẽ tiếp tục phát huy những thành tựu tham gia hoạt động ASEAN trong 10 năm qua để đóng góp nhiều hơn nữa trong việc xác định phương hướng phát triển của ASEAN vì hoà bình, hợp tác và phát triển ở khu vực. Chúng ta sẽ tích cực thúc đẩy quá trình xóa đói giảm nghèo và thu hẹp khoảng cách phát triển thông qua các chương trình phát triển Tiểu vùng Mê Công, Hành lang Đông - Tây; phát huy vai trò tiên phong trong một số lĩnh vực hợp tác mà chúng ta có thế mạnh như nghiên cứu khoa học cơ bản, hợp tác về văn hoá, thông tin, môi trường, phòng chống HIV/AIDS, phòng chống ma tuý…

Trong thời gian tới, các bộ ngành liên quan của Việt Nam cần chủ động hơn nữa, đề ra những biện pháp phù hợp nhằm thúc đẩy triển khai thực hiện các thỏa thuận tại Hội nghị Cấp cao ASEAN-10 như Kế hoạch Hành động Viên-chăn, Chương trình hành động về Cộng đồng An ninh ASEAN và Cộng đồng Văn hóa-xã hội ASEAN, Hiệp định khung về 11 lĩnh vực ưu tiên hội nhập. Với kết quả hợp tác tốt đẹp của Việt Nam 10 năm qua, quan hệ Việt Nam - ASEAN trong thời gian tới sẽ phát triển mạnh mẽ hơn nữa, vì lợi ích chung của ASEAN, vì hoà bình, ổn định và thịnh vượng của Đông Nam Á.