Nhận lời mời của Chủ tịch nước Trần Ðức Lương, Tổng thống nước CHDC Ðông Ti-mo Xanana Gusmao đến Hà Nội ngày 8-8, thăm chính thức Việt Nam.

Cùng đi với Tổng thống X.Gusmao có Tiến sĩ R.Rodrigues, Bộ trưởng Quốc phòng; Tiến sĩ A.Blanco, Bộ trưởng Phủ Tổng thống; Ngài H.Pareira, Trưởng ban nhân sự Phủ Tổng thống; Ngài A. Mác-can, Ðại sứ đặc mệnh toàn quyền Ðông Timor tại Jakarta; Bà A.Cô-vê-lô, Thư ký của Tổng thống và một số quan chức cấp cao khác.

Tổng thống Kay Rala Xanana Gusmao sinh ngày 20-6-1946 tại Manatuto, Ðông Ti-mo. Tháng 4-1974, ông làm phóng viên báo Tiếng nói Ðông Ti-mo đồng thời gia nhập Hiệp hội Xã hội Dân chủ, sau đổi tên thành Mặt trận Cách mạng vì một Ðông Ti-mo độc lập (FRETILIN) và được cử làm Phó Ban Thông tin của FRETILIN. Từ năm 1975 đến năm 2000, ông liên tục được cử vào Ban lãnh đạo FRETILIN và giữ nhiều chức vụ quan trọng như Tổng Tư lệnh lực lượng vũ trang giải phóng Ðông Ti-mo, Chủ tịch Hội đồng Quốc gia Kháng chiến Ðông Ti-mo. Tại Ðại hội toàn quốc lần thứ nhất Hội đồng Quốc gia Kháng chiến Ðông Ti-mo tháng 8-2000, ông được bầu lại làm Chủ tịch Hội đồng.

Ngày 14-4-2002, trong cuộc bầu cử trực tiếp Tổng thống đầu tiên của Ðông Ti-mo, ông được bầu làm Tổng thống do có nhiều đóng góp to lớn trong công cuộc giành độc lập cho Ðông Ti-mo. Ngày 20-5-2005, Ðông Ti-mo tuyên bố độc lập và ông tuyên thệ nhậm chức Tổng thống đầu tiên của nước CHDC Ðông Ti-mo.

* Quan hệ Chính trị-Ngoại giao:

- Nhận lời mời của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Côphi Annan (Kofi Annan), Phó Thủ tướng Nguyễn Mạnh Cầm đã tham dự Lễ Tuyên bố Độc lập của Cộng hoà Dân chủ Đông Timo ngày 20/5/2002.

Trong thời gian ở Dili (Thủ đô của Đông Timo), Phó Thủ tướng Nguyễn Mạnh Cầm đã có cuộc tiếp xúc với Tổng thống Xanana Gútxơmao (Jose Alexander Xanana Gusmao), Thủ tướng Mari Ankatiri (Mari Alkatiri), Chủ tịch Quốc hội Phơranxítcô Gutơrét (Fransisco Gulterres), Bộ trưởng Ngoại giao và Hợp tác Đông Timo Hôxê Ramốt Hốtta (Ramos Horta) và một số vị lãnh đạo, quan chức cấp cao trong Quốc hội và Chính phủ Đông Timo.

- Ngày 28/7/2002, tại Brunây, Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên thay mặt Chính phủ Việt Nam và Bộ trưởng Ngoại giao và Hợp tác Đông Timo Hôxê Ramốt Hốtta thay mặt Chính phủ Đông Timo, đã ký Thông cáo chung thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước ở cấp Đại sứ.

- Từ 7 đến 12/3/2003, Bộ trưởng Cao cấp Bộ Ngoại giao và Hợp tác Đông Timo Hôxê Ramốt Hốtta thăm chính thức Việt Nam. Trong thời gian ở thăm, Bộ trưởng Hôxê Ramốt Hốtta đến chào Chủ tịch nước Trần Đức Lương, Thủ tướng Phan Văn Khải; hội đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên và làm việc với lãnh đạo các Bộ Thương mại, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Thuỷ sản , Phòng Thương mại và Công nghiệp của Việt Nam. Trong buổi tiếp Bộ trưởng Hôxê Ramốt Hốtta, Thủ tướng Phan Văn Khải khẳng định: Việt Nam sẵn sàng hợp tác và tạo điều kiện thuận lợi để Đông Timo phát triển kinh tế. Bộ trưởng Hôxê Ramốt Hốtta bày tỏ mong muốn trao đổi nhiều đoàn cấp cao và doanh nghiệp giữa hai nước nhằm đẩy mạnh hợp tác hai bên trên các lĩnh vực y tế, thuỷ sản và nông nghiệp.

- Ngày 23-11-2004, Đại sứ Nguyễn Hoàng An - Đại sứ Việt Nam đầu tiên tại Đông Timo đã trình quốc thư lên Tổng thống Đông Timo.

* Quan hệ thương mại:
- Từ ngày 19 đến 22-8-2003, Bộ Thương mại Việt Nam cử một đoàn công tác đến Đông Timo, trong đó có Tham tán Thương mại Việt Nam tại Inđônêxia. Trong chuyến thăm, đoàn công tác đã gặp gỡ các quan chức của Đông Timo thuộc các Bộ Ngoại giao và Hợp tác, Bộ Du lịch, Bộ Môi trường và Đầu tư, Bộ Thương mại và Công nghiệp, Bộ Phát triển và Môi trường, Phòng Thương mại và Công nghiệp, Hịêp hội Doanh nghiệp Đông Timo và cộng đồng người Việt Nam tại Đông Timo. Đoàn công tác đánh giá: khả năng thâm nhập vào thị trường Đông Timo của các doanh nghiệp Việt Nam là chưa nhiều. Trước mắt, các doanh nghiệp Việt Nam có thể đăng ký kinh doanh tại Đông Timo, đưa hàng hoá nhu yếu phẩm và nông sản sang bán thu tiền trực tiếp và quảng bá sản phẩm Việt Nam. Hiện nay Đông Timo nhập khá nhiều hàng hoá của Việt Nam thông qua Inđônêxia.

- Tháng 12-2003, Đoàn thể thao Đông Timo tham dự SEAGames-22 tổ chức tại Việt Nam. Là nước chủ nhà, Việt Nam đã đài thọ 50% chi phí cho đoàn thể thao của Đông Timo./.