Tại các hội thảo chuyên đề trong khuôn khổ hội nghị người Việt Nam ở nước ngoài lần thứ nhất, diễn ra từ 21 đến 23-11 tại Hà Nội, các đại biểu đều cho rằng tiềm năng trí thức của kiều bào là rất lớn, được đánh giá là một thế mạnh của cộng đồng, nhưng hầu như chưa có chính sách khai thác hiệu quả.

Theo các đại biểu, để xây dựng một đội ngũ trí thức lớn mạnh cần có sự quan tâm hơn nữa của Nhà nước, xây dựng một “cơ chế đặc biệt” mang tính đột phá nhằm thu hút hơn nữa nguồn lực cả về kinh tế và chất xám của chuyên gia, trí thức kiều bào. Đặc biệt, cần phải có chính sách ưu tiên cho giáo dục, đào tạo trí thức ở nước ngoài để trở về phục vụ đất nước.

Để tập hợp trí thức Việt kiều, các đại biểu cho rằng cần có một tổ chức đầu mối để tập hợp thông tin và hỗ trợ trí thức ở bên ngoài về nước đóng góp. Một trung tâm thông tin của  kiều bào, một website để trí thức kiều bào và trí thức trong nước có thể giới thiệu khả năng và nhu cầu của mình sẽ là hình thức hữu hiệu giúp chuyển giao tri thức của kiều bào về trong nước.

TS Tô Thanh Bình, trở về từ Cộng hòa Liên bang Đức, đề xuất các ý kiến để thu hút các Việt kiều giỏi trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật và công nghệ như nên xây dựng các nhóm chuyên gia đầu ngành đặc biệt thuộc các lĩnh vực khoa học và công nghệ mũi nhọn nhằm trao đổi thông tin; xây dựng các trung tâm nghiên cứu công nghệ cao trọng điểm quốc gia hay tạo điều kiện cho việc chuyển giao công nghệ về Việt Nam.

Ông Bình cũng kiến nghị "cho phép các chuyên gia trí thức Việt kiều được mua nhà như người ở trong nước. Quy định hiện tại cho phép Việt kiều mua nhà nếu họ sống ở trong nước trên 3 tháng là không hợp lý".

TS Nguyễn Quốc Vọng, Giáo sư, Trường Khoa học ứng dụng, Đại học RMIT, Melbourne Vic 3001, Úc, nói về đổi mới giáo dục đại học Việt Nam và vai trò của chuyên gia, trí thức Việt kiều.

Ông bày tỏ: “Việt Nam vẫn chưa có một trường đại học nào được công nhận có chất lượng, được xếp hạng “the best 500” trong bảng xếp hạng của thế giới. Ngay cả trong khu vực, không có một đại học nào của Việt Nam có tên trong bất cứ danh sách các trường đại học hàng đầu ở Á châu”.

“Đại học uy tín nước ngoài đầu tư vào Việt Nam sẽ không có. Nếu có thì cũng sẽ không đáp ứng được yêu cầu thực tế của một số ngành kinh tế chủ lực Việt Nam. Sinh viên Việt Nam du học sang Mỹ, Úc cho đến nay đã không đáp ứng đòi hỏi của Việt Nam về các ngành kinh tế chủ lực như nông nghiệp, thủy sản, hải sản, thực phẩm, khoa học biển...”, ông nói.

Theo ông Vọng, Việt Nam phải xây dựng đại học chất lượng cao, phải có chương trình tiên tiến, có phương án tiếp cận đại học quốc tế để đổi mới giáo dục tại đại học; xúc tiến mối liên kết đại học – kỹ nghệ, doanh nghiệp Việt kiều trong và ngoài nước cũng như mối liên hệ hữu cơ giữa đại học – doanh nghiệp.

Bà Nguyễn Huỳnh Mai, kiều bào tại Bỉ, khẳng định Việt kiều có thể giúp đất một số việc như cầu nối đưa Việt Nam là nơi tổ chức Hội nghị khoa học quốc tế, hay phát triển quảng bá mang khách sang du lịch ở Việt Nam. Theo bà, mỗi Việt kiều ở nước ngoài đều có thể là một “đại sứ về du lịch”. Ngoài ra, với quen biết, Việt kiều ở nước ngoài còn có thể làm trung gian trong việc dùng những kênh truyền thông của ngoại quốc để giới thiệu Việt Nam như điểm đến.

(TBKTSG Online, 23/11/2009)