Năm 2010 được xem là năm có thể mang lại những khởi sắc cho xuất khẩu Việt Nam khi kinh tế thế giới đang có dấu hiệu phục hồi. Tuy nhiên, thách thức đặt ra với các doanh nghiệp xuất khẩu là phải vượt qua được các rào cản thương mại ở các thị trường xuất khẩu, đặc biệt là các vụ kiện chống bán phá giá và chống trợ cấp.

Nguy cơ bị kiện theo chùm

Hiện tại, kinh tế thế giới mới đang trong giai đoạn hồi phục, nhu cầu tiêu dùng ở các thị trường xuất khẩu (XK) trọng điểm của Việt Nam cũng chưa đạt mức cũ. Do XK của nước ta chững lại nên nhiều người suy đoán là nguy cơ bị kiện chống bán phá giá đối với hàng hóa XK cũng phần nào giảm. Trên thực tế, nguy cơ này không giảm do kinh tế gặp khó khăn nên việc duy trì sản xuất cũng như khả năng cạnh tranh của nước nhập khẩu (NK) cũng yếu đi. Chính vì thế, tuy không bị đe dọa bởi lượng hàng NK, nhưng các nước NK vẫn tính tới việc sử dụng nhiều hơn các công cụ “bảo hộ” có thể, trong đó có chống bán phá giá. Ở hai thị trường XK trọng điểm là Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu, trong khi những vụ kiện chống bán phá giá, chống trợ cấp trước đây như đối với cá, tôm, túi nhựa… chưa có dấu hiệu kết thúc thì đã xuất hiện nhiều cảnh báo về các nguy cơ bị kiện mới có ảnh hưởng đến XK của nước ta.

Bên cạnh đó, thời gian gần đây, nhiều nước NK khi tiến hành kiện chống bán phá giá thường kiện đồng thời nhiều nước XK mặt hàng đó thay vì chỉ nhắm vào nước XK chủ lực như trước đây. Hiện tượng “kiện cả chùm” này là một xu hướng bất lợi đối với nước ta. Trên thực tế, trong một số vụ kiện, Việt Nam không phải là đối tượng chính mà vụ kiện nhắm tới nhưng lại bị cho “kèm” vào danh sách các nước bị kiện. Điều này khiến cho Việt Nam dễ vướng phải những vụ kiện chống bán phá giá ngay cả đối với những mặt hàng không phải thế mạnh XK của nước ta.

Hiện nay, các quy định về chống bán phá giá của các nước vẫn thực hiện theo các nguyên tắc được nêu tại Hiệp định về chống bán phá giá của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Tuy nhiên, Hiệp định này lại chứa đựng nhiều yếu tố bất lợi cho các nước như Việt Nam. Chẳng hạn như các vấn đề liên quan đến khối lượng tối thiểu khi bị kiện, phương pháp quy về 0, kiện chống lẩn tránh thuế, cộng gộp thiệt hại... Luật sư Trần Hữu Huỳnh, Trưởng ban pháp chế Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho rằng: “Thông thường, khả năng bị kiện chống bán phá giá căn cứ vào tiêu chí giá thấp theo quy định tính toán của WTO. Và khi đã có dấu hiệu giá thấp, người ta không căn cứ vào lý do vì sao giá thấp, như nó được trợ cấp hay nhờ cải tiến công nghệ, hoặc do quản trị doanh nghiệp tốt, tiết kiệm chi phí… Những yếu tố có thể cải thiện giá thành đều không nằm trong quy định này”.

Chủ động phòng tránh

Trong thời gian qua, mặc dù đã có nhiều cố gắng song dường như khả năng chủ động phòng tránh, đối phó với các vụ kiện chống bán phá giá của doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn rất hạn chế. Bởi vậy, bên cạnh các giải pháp để tăng cường sức cạnh tranh, doanh nghiệp XK cần có những chuẩn bị tối thiểu cho khả năng bị kiện chống bán phá giá. Tiến sĩ Peter John Koenig, luật sư cao cấp của Công ty Luật Hoa Kỳ Squire Sanders gợi ý: “Thứ nhất các doanh nghiệp nên có hệ thống sổ sách kế toán rõ ràng và minh bạch, để khi bị tiến hành điều tra, chúng ta có thể cung cấp số liệu một cách rõ ràng. Thứ hai, nên thành lập nhiều nhà máy ở nhiều thị trường, nhiều địa phương khác nhau để bảo vệ mình khi các nhà sản xuất nội địa tiến hành điều tra”.

Khi đã vướng vào các vụ kiện, nhất là những vụ phát sinh ở thị trường XK trọng điểm, các doanh nghiệp sản xuất, XK mặt hàng liên quan có thể sẽ phải chịu những thiệt hại rất lớn. Vì vậy, việc quan tâm đến các yếu tố có thể tác động đến khả năng bị kiện chống bán phá giá là rất cần thiết nhằm phòng tránh các vụ kiện và có biện pháp sẵn sàng đối phó nếu xảy ra.../.

(Báo TNVN, 12/3/2010)