Công cụ làm việc cá nhân


MỘT SỐ THÔNG TIN KHÁI QUÁT VỀ CỘNG HOÀ PANAMA


Địa lý

- Diện tích: 78.200 km2, nằm ở phần cuối của dải đất Trung Mỹ, có biên giới với Costa Rica (330 km) và Colombia (225 km), bờ biển dài 2.857km tiếp giáp Đại tây dương và Thái bình dương.
- Thủ đô: Thành phố Panama (1,1 triệu dân), các thành phố khác: Colon (193.000 dân), David (135.000 dân).
- Địa hình: đa phần là đồi núi, đỉnh cao nhất Volcan Baru 3.475m.
- Khí hậu: nhiệt đới biển; nóng, ẩm, nhiều mây; mùa mưa kéo dài (tháng 5 đến tháng 1), thời gian còn lại là mùa khô.

Con người

- Dân số: 3,360,474 (tháng 7/2009)
- Tỷ lệ tăng dân số hàng năm: 1,503% (2009)
- Chủng tộc: người Mestizo  chiếm 70%, người lai giữa người châu Âu và da đỏ châu Mỹ (West Indian) 14%, da trắng 10%, người da đỏ châu Mỹ 6%.

- Ngôn ngữ:Tây ban nha (chính thức), 14% nói tiếng Anh, nhiều người Panama nói 2 thứ tiếng.
- Tôn giáo: Thiên chúa giáo La Mã 85%, Tin lành 15%
- Giáo dục: phổ thông bắt buộc 6 năm, 95% trẻ em đến trường, 60% trẻ em theo học trung học. Tỷ lệ biết chữ toàn quốc 92,6% (thành thị 94%, nông thôn 62%).
- Y tế: tỷ lệ trẻ sơ sinh chết 13.4 /1000. Tuổi thọ trung bình: 75 tuổi.
- Lực lượng lao động: 1,4 triệu người, trong đó thương mại 19,1%, nông nghiệp 14%, công nghiệp 8,8%, xây dựng 7,7%, vận chuyển-kho bãi-thông tin liên lạc 7,2%; quản lý công và an ninh 6,9%, hoạt động xã hội-cộng đồng 5,8%, khách sạn và nhà hàng 3,7%, môi giới tài chính 2,6%.
 
Nhà nước:

- Thể chế: dân chủ lập hiến
- Ngày độc lập: 3/11/1903 (từ Colombia); 28 tháng 11 năm 1821 (từ Tây Ban Nha).
- Hiến pháp: 11/10/1972, sửa đổi vào các năm 1978, 1983 và 1994, cải cách năm 2004.
- Hành pháp: Tổng thống  vừa là nguyên thủ quốc gia vừa đứng đầu nội các. Nội các do Tổng thống chỉ định gồm 15 bộ trưởng.
- Bầu cử: Tổng thống và Phó Tổng thống liên danh được bầu theo phổ thông đầu phiếu trực tiếp nhiệm kỳ 5 năm (không được tái cử nhiệm kỳ tiếp sau; Tổng thống và Phó tổng thống chỉ có thể tái cử sau 2 nhiệm kỳ là 10 năm); bầu cử vừa qua được tổ chức ngày 3 tháng 5/ 2009 (bầu cử tới sẽ được tổ chức vào năm 2014).
- Kết quả bầu cử: Ricardo MARTINELLI Berrocal được bầu làm Tổng thống; tỷ lệ phiếu - Ricardo MARTINELLI Berrocal 60,11%, Balbina HERRERA 37,54, Guillermo ENDARA Galimany 2,35%.
- Lập pháp: quốc hội 1 viện với 71 ghế, các thành viên được bầu theo phổ thông đầu phiếu nhiệm kỳ 5 năm.
- Kết quả bầu cử: Đảng Cách mạng Dân chủ (PRD) 26 ghế, Đảng Panamenista 22 ghế, Đảng Thay đổi dân chủ (CD)14 ghế, Đảng Liên minh Yêu nước PU 4 ghế, Đảng Độc lập 2 ghế, Đảng Phong trào Tự do Cộng hòa Quốc gia (MOLIRENA) 2 ghế, Đảng Bình dân (PP) 1 ghế.
- Tư pháp: Toà án tối cao (9 thẩm phán được chỉ định nhiệm kỳ 10 năm); 5 tòa tối cao; 3 tòa thượng thẩm

Các đảng phái chính trị:

Đảng Thay đổi dân chủ (CD); Đảng Cách mạng Dân chủ (PRD); Đảng Phong trào Tự do Cộng hòa Quốc gia (MOLIRENA); Đảng của những người Panama (Panamenista); Đảng Liên minh Yêu nước PU (kết hợp Đảng Tự do Quốc gia (PLN) và Đảng Đoàn kết; Đảng Bình dân (PP) (trước đây là Đảng Dân chủ Thiên chúa giáo - PDC)

An ninh quốc phòng: không có quân đội chính quy; Các Lực lượng Công cộng Panama bao gồm: Cảnh sát quốc gia Panama (PNP), Lực lượng Vùng trời-Vùng biển Quốc gia (SENAN), Lực lượng Biên phòng Quốc gia (SENAFRONT) (2009).

Kinh tế:

- Tăng trưởng GDP (ước tính): 7,5%(2004), 6,9%(2005), 8.7%(2006), 11.2%(2007), 8.3% (2008)
- GDP bình quân đầu người: 6.883 USD (2008)
- Đơn vị tiền tệ: đồng Balboa, tỷ  giá  cố định 1 balboa=1 USD, trên thực tế sử dụng USD, balboa chỉ tồn tại ở dạng tiền xu.
- Tài nguyên: gỗ, hải sản, đồng
- Dịch vụ (80% GDP) gồm: tài chính ngân hàng, vận tải, viễn thông, Kênh đào và dịch vụ hàng hải, du lịch, Khu tự do thương mại Colon.
- Công nghiệp (14% GDP) bao gồm: chế biến thực phẩm và đồ uống, sản phẩm dầu, hoá chất, giấy, in ấn, khai mỏ, sản xuất đường, may mặc, xây dựng.
- Nông, lâm, ngư nghiệp (6% GDP) với các sản phẩm chính: gia súc, chuối và các loại hoa quả khác, ngô, mía đường, gạo, cà phê, gỗ, tôm.
- Thương mại: Xuất khẩu (2008) 10.37 tỷ USD f.o.b. (kể cả Khu Tự do thương mại Colon) sang Mỹ 35.6%, Quần đảo Antilles thuộc Hà Lan 10.2%, Trung Quốc 6%, Thụy Sĩ 5.5%, Anh 5.4%, Costa Rica 5.1%, Tây ban nha 5% (2007)
- Nhập khẩu: 15.18 tỷ USD f.o.b. tư liệu sản xuất (capital goods), thực phẩm, hàng tiêu dùng, hóa chất.
- Đối tác nhập khẩu:
Mỹ 32.8%, Quần đảo Antilles thuộc Hà Lan 7.6%, Trung Quốc 5.6%, Nhật Bản 5.1%, Costa Rica 5.1%, Hàn Quốc 4.1% (2007).

Lịch sử:

Năm 1501, nhà thám hiểm người Tây Ban Nha Rodrigo de Bastidas là người châu Âu đầu tiên đến Panama. Năm 1502, Christóbal Colón ghé thăm và lưu lại Panama một thời gian ngắn. Năm 1513, Thuyền trưởng Tây ban nha Vasco Nunez de Balboa đi xuyên qua đất Panama và phát hiện ra con đường nối Đại Tây dương và Thái Bình dương. Panama nhanh chóng trở thành điểm trung chuyển của cải cướp bóc được từ Nam Mỹ đưa về Tây Ban nha. Trong gần 300 năm là thuộc địa của Tây ban nha (1538-1821), sự thịnh vượng kinh tế của Panama lên xuống tùy theo vai trò địa chính trị của mảnh đất này đối với Tây Ban nha.

Cuối thế kỷ 18, đầu thế kỷ 19, phong trào độc lập của các nước Nam Mỹ dâng cao, làm suy yếu hệ thống thuộc địa Tây ban nha tại đây. Nhân cơ hội Toàn quyền tạm thời Edwin Fábrega là người bản địa, ngày 28/11/1821, Panama tuyên bố độc lập khỏi Tây Ban Nha và sáp nhập vào Colombia (bao gồm lãnh thổ Colombia và Venezuela ngày nay). Trong thời gian thuộc Colombia, Panama được quản lý theo Hiến pháp Cucuta 1821 và được chia thành 2 tỉnh là Panama và Veraguas. Năm 1826, Panama được Simon Bolívar chọn làm địa điểm tổ chức Đại hội các nước châu Mỹ mới giành được độc lập. Từ năm 1830 đến 1840, đã 3 lần có ý đồ tách Panama khỏi Colombia nhưng không thành công.

Từ 1847-1855, một nhóm đầu tư tài chính Mỹ xây dựng tuyến đường sắt xuyên Panama đáp ứng nhu cầu vận chuyển từ miền Đông sang miền Tây nước Mỹ. Vai trò vận chuyển của tuyến đường sắt này giảm đáng kể khi đường sắt xuyên Mỹ đầu tiên hoàn thành năm 1869.

Năm 1880, một công ty của Pháp dưới sự lãnh đạo của kỹ sư Ferdinand de Lesseps khởi công xây dựng một kênh đào theo cơ chế ngang mực nước biển tại địa điểm kênh đào ngày nay. Năm 1890, công ty này bị phá sản và phải bỏ dở công trình do khó khăn về tài chính, điều kiện thi công, dịch bệnh.

Ngày 3/11/1903, được sự khuyến khích của Mỹ, Panama tuyên bố độc lập khỏi Colombia và ký Hiệp ước Hay/Bunau-Varilla với Mỹ. Hiệp ước này nhượng cho Mỹ một khu vực có quy chế như lãnh thổ của Mỹ rộng 10 dặm và dài 50 dặm, tại đó cho phép Mỹ xây dựng kênh đào, quản lý và bảo vệ vĩnh viễn. Năm 1914, Mỹ hoàn thành xây dựng Kênh đào.

Từ 1903 đến cuối những năm 1960, Panama duy trì thể chế dân chủ lập hiến dưới sự thống trị của giới quý tộc-thương gia. Từ những năm 50, giới quân sự bắt đầu thách thức quyền lực của giới thương gia. Tháng 10/1968, Tướng Omar Torrijos lãnh đạo đảo chính lật đổ chính quyền Arnulfo Arias Madrid, thành lập chính phủ quân sự. Về đối nội, Chính quyền Torrijos thực hiện nhiều chương trình dân tuý; về đối ngoại, độc lập tự chủ hơn với Mỹ.

Trong những năm 60, phong trào dân tộc chủ nghĩa và đấu tranh giành chủ quyền Kênh đào phát triển mạnh mẽ với đỉnh cao là vụ nổi dậy ngày 9/1/1964 (nay được lấy là Ngày Liệt sỹ). Năm 1977,  sau quá trình đàm phán lâu dài, Panama và Mỹ ký Hiệp ước Torrijos-Carter quy định thời hạn Mỹ rút quân và trao trả lại Kênh đào cho Panama vào ngày 31/12/1999.

Năm 1981, Tướng Torrijos chết trong một vụ nổ máy bay. Quân đội Panama do Tướng Manuel Noriega đứng đầu tiếp tục nắm quyền đằng sau chính phủ dân sự.

Năm 1987, căng thẳng quan hệ Mỹ-Panama (khủng hoảng chính trị và các vụ tấn công vào Đại sứ quán Mỹ) khiến Mỹ ngừng viện trợ kinh tế và quân sự cho Panama. Năm 1988, toà án Mỹ kết tội Tướng Noriega buôn lậu ma tuý. Tháng 4/1988, Tổng thống Mỹ Reagan phong toả tài khoản của Chính phủ Panama trong ngân hàng Mỹ. Mỹ cũng cho rằng chính quyền Noriega gian lận trong cuộc bầu cử tháng 5/1989. Ngày 20/12/1989, Mỹ tiến hành chiến dịch quân sự lật đổ chính quyền Noriega lấy cớ bảo vệ tài sản và tính mạng người Mỹ, thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Kênh đào, giúp đỡ phục hồi dân chủ và đưa Noriega ra trước công lý. Tướng Noriega bị Mỹ bắt dẫn độ về Mỹ và kết án 40 năm tù.

Lãnh tụ đối lập Guillermo Endara lên nắm quyền Tổng thống ngày 27/12/1989, tiến hành xây dựng lại chính quyền dân sự, xây dựng lực lượng cảnh sát mới, tuy nhiên không giải quyết được vấn đề tội phạm.

Ngày 1/9/1994, ứng cử viên Đảng PRD Ernesto Perez Balladares nhậm chức Tổng thống sau cuộc bầu cử có giám sát quốc tế, tiến hành nhiều cải cách kinh tế (nổi bật là tư nhân hoá).

Tháng 2/1999, Mireya Moscoso của đảng đối lập Arnulfista chiến thắng ứng cử viên PRD Martin Torrijos (con trai Tướng Omar Torrijos) trong bầu cử Tổng thống, lên cầm quyền  chú trọng các chương trình xã hội, giáo dục; tiếp nhận và quản lý thành công Kênh đào Panama.

Ngày 1/9/2004, Martin Torrijos nhậm chức Tổng thống với chương trình chống tham nhũng và tăng cường minh bạch hoá hoạt động của chính phủ. Đảng PRD chiếm đa số áp đảo trong Quốc hội. Trong 3 năm nắm quyền, Tổng thống Torrijos thực hiện được một số cải cách an sinh xã hội, cân bằng tài chính quốc gia, đề ra chương trình kinh tế 5 trụ cột. Tháng 10/2006, chính quyền Torrijos đưa dự án mở rộng và hiện đại hoá kênh đào ra trưng cầu dân ý và giành được tỷ lệ ủng hộ 76,83%.

Ngày 01/7/2009, Ông Ricardo Martinelli nhậm chức Tổng thống. Phát biểu tại Lễ nhậm chức Tổng thống Ricardo Martinelli cam kết thực hiện các lời hứa khi tranh cử là tập trung phát triển kinh tế, giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội (tạo thêm nhiều việc làm, tăng trợ cấp cho những người đã nghỉ hưu, tăng lương cho cảnh sát, xây nhà giá thành hạ cho người nghèo…), tích cực chống tham nhũng, chống tội ác có tổ chức, chống buôn bán ma túy, tiếp tục triển khai Dự án mở rộng Kênh đào trị giá 5.25 tỷ USD và triển khai Dự án xây Hệ thống Metro ở nội đô Panama, góp phần giải quyết tắc nghẽn giao thông, sẵn sàng ký Hiệp định thương mại tự do (FTA) với Mỹ và các nước…
 

 

Tạo bởi thule
Cập nhật 18-08-2009